Een reconstructie maken aan de hand van een onvolledige lijst met summiere titelbeschrijvingen lijkt een ingewikkelde zaak, maar is dat eigenlijk niet. Het is wel een tijdrovende zaak, zoals verderop zal blijken. Het mag duidelijk zijn dat de inventaris niet gebruikt kan worden als een volledig betrouwbare catalogus. De inventaris is summier, in een aantal opzichten slordig en zoals gezegd niet volledig. Niettemin is zij het enige wat we hebben; we zullen het ermee moeten doen.
We starten met een beschrijving van de zoektocht naar een goede referentiecatalogus, een catalogus waarin we de grootste kans hebben om het boek zoals aangeduid in de inventaris kunnen terugvinden. Men zou kunnen denken dat de grootste bibliotheek in Nederland, de Koninklijke Bibliotheek (KB), kan worden gebruikt om te zoeken naar volledige titelbeschrijvingen van de boeken, ervan uitgaande dat ook daar wel een exemplaar van de bewuste boeken in de collectie is opgenomen. Maar toch is dat geen juiste aanname; de KB is dan weliswaar de grootste bibliotheek van Nederland, maar dan toch vooral -zeker voor oudere publicaties- gericht op ‘Nederlandse’ publicaties. En dat ‘Nederlandse’ dan in de zin van in Nederland gedrukt of in het Nederlands geschreven, maar dat is -zoals we zullen zien- juist niet het geval voor de boeken uit de bibliotheek. Het merendeel van de publicaties is in het Latijn geschreven en zeer vaak ook in het buitenland gedrukt. Nee, voor een bron voor die volledige titelbeschrijvingen moeten we verder kijken, heel veel verder zelfs.
Nu bestaat er in Nederland, net als in veel andere landen een nationale catalogus, de Nederlandse Centrale Catalogus, NCC, maar ook wel Picarta genoemd. Die catalogus bevat dan alle beschrijvingen van boeken die bewaard worden in vooral de grotere bibliotheken in Nederland: de universiteitsbibliotheken, de KB en enkele grote, bijzondere bibliotheken, die van het Vredespaleis bijvoorbeeld. De catalogus is in principe alleen toegankelijk voor medewerkers van genoemde bibliotheken. Op het inlogscherm staat echter “Vanaf 15 november 2021 wordt Picarta aangeboden via https://picarta.on.worldcat.org.”. En zo kom ik dan uit op een ‘wereldcatalogus’, een catalogus voor boeken waar de catalogus van de KB en zelfs de NCC povertjes bij afsteekt. Het is WorldCat (https://worldcat.org), een enorme catalogus, die wordt onderhouden, aangevuld en daar waar nodig gecorrigeerd, door duizenden bibliotheken, inclusief de Nederlandse, en uitgeverijen en dat dus wereldwijd. De kans een exemplaar te vinden in die catalogus van een boek dat ook op onze inventaris voorkomt, is behoorlijk groot.
Zoeken in die grote catalogus met gegevens uit de inventaris is om verschillende redenen een grote uitdaging; nogal wat bibliotheken hebben hun collectiebeschrijvingen in hun geheel aangeleverd aan WorldCat en de kans dat op die manier dezelfde boeken, maar uit verschillende bibliotheken, in de wereldcatalogus terechtkwamen en -komen is niet denkbeeldig. Sterker, dat komt bij vrijwel ieder boek voor, slechts bij hoge uitzondering zit een beschrijving maar één keer in die catalogus. En dan is daar nog de regel dat iedere bibliotheek, voor met name oudere titelbeschrijvingen vaak iets van elkaar verschillende beschrijvingsregels hanteerden/hanteren. De titelbeschrijvingen zijn dus meestal niet precies identiek. Welk criterium gebruikten wij dan om de beste titelbeschrijving te bepalen? Het enige geldige criterium lijkt ons de regel dat de gevonden titel in WorldCat over de hele linie zo dicht mogelijk bij in de buurt van de inventaris moet komen. De auteursnamen moeten kloppen, zoveel mogelijk titelwoorden, en uiteraard plaats en jaar van uitgave.
Een voorbeeld. In de inventaris staat op p. 16 (zie plaatje boven in Begin) het volgende boek op één regel genoemd:
H Petr. Nannius, Vuolfgangas Musculus Athenasii M. opera. Basilaeae 1564.
Dit is een boek gedrukt in Basel in 1564 door twee auteurs geschreven, Nannius en Musculus, met de titel Athenasii M. opera en terecht gekomen in Haarlem.
En dit is een beschrijving, één van negen gevonden beschrijvingen, die we aantroffen in Worldcat:
Athanasii Magni Alexandrini Episcopi, Graviss. scriptoris, et sanctiss. Martyris, opera in qvatuor Tomos distributa: quorum tres sunt a Petro Nannio Alcmariano, ad Græcorum exemplarium fidem iam primum conuersi exceptis paucis antehac imperfectis ab eo denuo plenius [et] Latinius redditis: Qvartus, Latina multorum interpretatione fere totus seorsim emissus, nunc in unum digestus [et] concinnatus. Accessit his qvorvndam locorvm ex vetvsto emplari Græco, fidelis correctio atque completio. Index sub finem additus /Athanasius, Petrus Nannius, Wolfgangus Musculus, Valentinus Ampelander en Desiderius Erasmus. -Episcopius, Basel . -1564.
Alle losse woorden uit de inventaris komen voor, maar er zijn veel extra's: een veel uitgebreidere titel, extra auteurs, een drukker, informatie over het aantal banden.... Het is deze titel die voor onze reconstructie hebben geoormerkt.
En zo zijn wij alle beschrijvingen in de inventaris langs gegaan, soms door behoorlijk te variëren met de zoekopdrachten, maar bij vrijwel iedere beschrijving hebben wij een meer uitvoerige beschrijving kunnen vinden in Worldcat. De beste beschrijvingen hebben wij opgenomen in de hier gepresenteerde catalogus. Dit betekent natuurlijk wel dat nooit met 100% zekerheid kan worden gesteld dat het exemplaar van het boek in de inventaris precies voldoet aan de gekozen beschrijving. Maar wij mogen er wel van uitgaan dat de titel een redelijke weerslag biedt van het ooit aanwezige boek. De beschrijvingen van de 'jansenistica' en de Leuvense dissertaties (zie) komen uit het systeem van het Catharijneconvent (zie), maar hebben wij zoveel mogelijk laten aansluiten bij de beschrijvingen uit Worldcat.